تعلیم و تعلم از نظر اسلام

معلم، ماندگارترین واژه است که نام او برای همیشه با دیروز و امروز و فردای اهل خرد و اندیشه همراه است؛ زیرا اساس عالم هستی بر تربیت انسان قرار دارد و معلم هدایت کننده انسان هاست.

خداوند، آدم را به خاطر فراگیری اسمای الهی بر فرشتگان برتری داد. پیامبران را معلم انسان ها قرار داد. این همه تجلیل و رفعت جایگاه معلم به خاطر نقش انسان سازی و تربیتی اوست.

جهان چون باغی است و انسان ها درختان این باغ و معلم، باغبان و پرورش دهنده آن درختان است. دهقانان و آموزگاران، بهترین خدمتگزاران هر جامعه و کشورند. دهقان، نان می بخشد و معلم جان. تن نادان با مرده یکسان است و معلم به چنین تن هایی جان می بخشد. او الفبای زندگی و چگونه زیستن را می آموزد.

آداب معلمی

استاد بزرگ اخلاق شهید ثانی(ره) در کتاب ارزنده اش منیه المرید، آدابی را برای معلم  و شاگرد ذکر کرده است که به برخی از آنها اشاره می کنیم:

ابتدا حقوق معلم نسبت به شاگرد:

  • ارج نهادن به استاد و تجلیل از مقام علم و دانش.
  • .تواضع و فروتنی در برابر استاد
  • .دوری کردن از صحبت آمرانه با استاد.
  • .با احترام یادکردن از استاد.
  • .سرمشق گرفتن از استاد.
  • .سپاسگزاری از ارشاد و هشدار های استاد.
  • تحمل تندی های احتمالی استاد.
  • در انتظار استاد و شرفیابی به محضر او.
  • عدم ایجاد مزاحمت برای اشتغالات استاد.
  • آراستن و پیراستن برون و درون به هنگام ورود بر استاد.
  • عدم تحمیل وقت تدریس بر استاد.
  • عدم مزاحمت برای استراحت استاد.
  • نشستن با نزاکت و ادب در محضر استاد.
  • مراقبت از حالات و رفتار خود در محضر استاد.
  • تنظیم صدا و گفتار و تلطیف آن در محضر استاد.
  • جبران و تدارک کمبودهای سخن استاد با اشارات لطیف.
  • پیشی نگرفتن شاگرد به پاسخ پرسش ها در محضر استاد.
  • تمرکز حواس و استماع دقیق به سخنان استاد.
  • ارج نهادن به توضیحات استاد.
  • عدم تکرار سؤال های فرساینده و تلف کننده فرصت.
  • سؤال به موقع از استاد.
  • طرح سؤالات خوشآیند و دل نشین.
  • دوری نکردن از سؤال و پرسش به خاطر شرم و حیا.
  • شهامت شاگرد در اعتراف به عدم درک مطالب علمی.
  • حفظ حریم استاد در همه حال.
  • دوری کردن از بدگویی استاد.
  • دفع هرگونه اتهام ناروا از ساحت استاد.
  • عیب های استاد را بپوشاند و مناقب و خوبی های او را ظاهر نماید
  • .با دشمنان او مجالستی نداشته باشد و دشمنان او را دوست خود نداند.
  • بخاطر خدا از او علم بیاموزد.

 

وظایف معلم نسبت به شاگرد که در دو بخش طبقه بندی می شود:

 

الف: وظایف اخلاقی ،تربیتی که عبارتند از:

۱-. لطف و محبت نسبت به شاگرد.

۲- .فروتنی و نرمش نسبت به شاگرد

۳- .تفقد از احوال شاگردان.

۴- اطلاع از نام و مشخصات شاگرد

۵- احترام به شخصیت شاگرد و اعتراف به اهمیت افکار او.

۶- رعایت مساوات در توجه و محبت به شاگردان

۷- رعایت سابقه شاگردان و توجه به مزایای آنها (در علم و شایستگی(

۸- معرفی معلمان شایسته به شاگردان

۹-. نشستن آمیخته با نزاکت و ادب.

۱۰- متانت و وقار در جلسه درس

۱۱.- ایجاد حس مسئولیت و انضباط در شاگردان.

۱۲- رفق و مدارا با شاگرد و اهتمام به پرسش های او

۱۳- .محبت و التفات و گشاده رویی نسبت به شاگردان تازه وارد

۱۴- .اعتراف به عجز و ناتوانی در مسائلی که بدانها احاطه ندارد

۱۵- .تذکر لغزش ها و اشتباهات تدریسی ،قبل از پایان یافتن درس

۱۶- درنگ نمودن در جلسه، پس از پایان گرفتن درس

۱۷- .تعیین مبصر و نماینده برای شاگردان

۱۸- .پایان دادن درس ها با نصایح اخلاقی و دعا

 

ب.  وظایف علمی و آموزشی که عبارتند از:

 

  • . گام به گام پیش بردن شاگردان به لحاظ علمی و عملی.
  • ایجاد شوق و دلبستگی به علم ودانش در شاگردان.
  • . کوشش در تفهیم مطالب با رعایت استعداد شاگرد
  • .ذکر ضوابط و قواعد کلی علوم ضمن تدریس آنها
  • .تشویق شاگردان به اشتغالات علمی و تحریص بر تکرار دروس
  • .طرح مسائل دقیق و پرسش از شاگردان
  • .استفاده از بهترین قواعد و روش تدریس و تفهیم به شاگردان.
  • رعایت ترتیب منطقی علوم و دانش ها
  • .رعایت اعتدال و اقتصار در بیان و توضیح مطالب
  • توجه به فضای مناسب کلاس (به دور از هر گونه عوامل آزار دهنده)
  • .توجه به مصالح شاگردان در تعیین وقت تدریس
  • .توجه به صدا و بیان به هنگام تدریس
  • حفظ نظم جلسه درس.

 

برای اطلاع بیشتر به کتاب «آداب تعلیم و تربیت در اسلام» ترجمه دکتر سید محمدباقر حجتی مراجعه فرمایید.

0 نظر

پاسخ دهید

Want to join the discussion?
حس پشتیبانی حرفه ای!

پاسخ دهید